Adam Smith’in öncülleri

Nereden bakarsak bakalım, Adam Smith düşünce tarihinin en önemli ismi. Smith iktisatçı olarak tanınır ama öncelikle bir ahlâk filozofu. 1759’da yayımlanan Ahlâkî Duygular Teorisi bir etik klasiği. Bu eser ahlâkın temeli olarak duygudaşlığı ele alır. Buna bazen sempati (veya empati) ilkesi de diyoruz. Smith’e göre tüm insanlarda davranışlarına başka insanlardan onay arama eğilimi vardır. Bu yüzden insanlar ahlâken neyin doğru neyin yanlış olduğunu, ...

Devamı... »

Liberalizm, özgürlük ve din özgürlüğü (*)

Liberalizm, sonundaki “izm” ekinden de anlaşılacağı üzere, bir ideolojidir. Ama ideolojiler arasında önemli farklar vardır. Bütün ideolojilerin aynı kalıba sahip olduğunun düşünülmesi bizi Cemil Meriç gibi yanılgıya sürükleyebilir. Cemil Meriç’in, biliyorsunuz, “ideolojiler deli gömlekleridir” mealinde bir sözü var. Bu, tamamen ideoloji kavramından ve ideolojiler arasındaki farklardan habersiz olmaktan kaynaklanan bir yaklaşımdır. Liberalizm yumuşak ve esnek bir ideolojidir. Sosyalizm, faşizm ve ...

Devamı... »

Marx’ın insan ve piyasalar hakkındaki fikirleri neden yanlıştı? (3)

Marx’ın insan, toplum ve mutluluk hakkındaki görüşlerinin tümü gerçekten bir kaçıştır. Bu, Marx’ın “otonom eylem” ile kapitalist “tercihler” arasında yaptığı ayrımda görülür. “Eylem” gerçekte ifade edilmiş tercihten başka bir şey değildir. Ancak yapmayı istediğimiz şeye karar verdikten sonra eylemde bulunuruz. Tabiatın sınırları ve diğer insanların varlığı yüzünden arzu ettiğimiz her şeyi elde edemeyeceğimizden, bu,  ulaşmaya çalışacağımız ve bir gün için, ...

Devamı... »

Marx’ın insan ve piyasalar hakkındaki fikirleri neden yanlıştı? (2)

Marx’a  göre komünizm “kollektif planlama” yoluyla  işi/çalışmayı “sınırlanmış eylem” olmaktan çıkartıp “otonom eylem” hâline getirecekti. Bir bütün olarak işçiler tarafından “demokratik” biçimde regüle edilmesi hâlinde, kollektif planlama toplumun tüm üyelerinin arzularından toplumsal ve rızaya dayalı olarak doğacaktı. Kollektif plan hiç kimseyi dışlamayacak, toplumun tüm mensuplarının katılımıyla bilinçli olarak planlanıp idare edilecekti. Bunun sonucu olarak da herkesin uğruna çalıştığı, “başkalarını gözeten” ...

Devamı... »

Marx’ın insan ve piyasalar hakkındaki fikirleri neden yanlıştı? (1)

Marx’ın takipçileri onun fikirlerinde bir yanılma veya yanlışlık olabileceğini asla düşünmez. Marx’ın cümlelerine âdetâ kutsal kitaplardan parçalar gibi muamele eder. Onlara yapılacak bir göndermenin noktayı koyup her tartışmayı bitirdiğini düşünür. Oysa Marx’ın fikirlerinde hem teori hem tarih tarafından yanlışlanmış birçok nokta vardır. Aslında Marx iddialı lâflarına rağmen insanı da piyasa denen olguyu da pek anlayamadı. Olanı anlamaya çalışmayı aşıp, olması ...

Devamı... »

Ekonomik eşitsizlik sorunu

Ekonomik eşitsizlik tartışmaları çok eskilere uzanıyor. Düşünce tarihi eşitsizlik eleştirileri ve eşitsizliğe çözüm önerileriyle dolu. Bu tartışmalar çağımızda yeni boyutlar kazandı. Küreselleşme, toplumların ekonomik durumuyla ilgili bilgilerin artması, iletişimin yoğunlaşması tartışmaları derinleştirdi. Artık eşitsizlik hem akademik hem politik gündemin en önemli maddeleri arasında yer almakta. Eşitsizlik tartışmalarının özünü en kısa şekilde şöyle ifade edebiliriz: “Bazı insanlar fakirken bazıları zengin. Ekonomik ...

Devamı... »

“İçindeki Şakirti Öldürmek”

İçindeki Şakirti Öldürmek Ömer Çaha’nın son romanı. Çaha çok yönlü bir insan. Siyaset Bilimi ve Siyaset Sosyolojisi profesörü olmakla beraber, tipik akademisyenlikte demir atmayan bir yazar. Aynı zamanda seyyah, şair, romancı. Sivil toplum faaliyetlerinde de hayli aktif. Çaha bu romanında, bir zamanlar Fetullahçılar denen, kendi kendilerine Hizmet Hareketi adını veren ve artık FETÖ adıyla anılan yapılanmanın iç durumunu, FETÖ üyesi Cevdet ...

Devamı... »

FETÖ yargılamaları ve adalet (3)

(8) FETÖ yargılamalarında durum nasıl? “FETÖ yargılamaları” bir çatı-isim. Bu çatının altında, daha önce de işaret ettiğim üzere,  sınav sorularını çalmaktan 15 Temmuz darbe teşebbüsünü tezgâhlamaya kadar birçok suç var. Bu suçların faillerinin yargılanması adaletin gereği. Bu yapılmazsa adalet zarar görür. Potansiyel suçlar teşvik edilmiş olur. Ayrıca, demokrasimizin başının belası olan bürokratik vesayetin teşvik ve takviye edilmesi gibi bir durum ...

Devamı... »

FETÖ yargılamaları ve adalet (2)

(5) Yargı sistemini Yıldıray Oğur’un yaptığı gibi kinayeler, mecazlar ve iğnelemelerle değil, Levent Korkut ve Serdar Korucu’nun yaptığı gibi açık, net ve yapıcı şekilde değerlendirmekte fayda var. Hukuk sistemi asla hatâya düşmeyecek, otomobil motoru gibi bir defa doğru şekilde yapılınca uzun süre kusursuz çalışacak bir mekanizma değil. Hukuk sistemi deyince, makinaların değil insanların esas olduğu bir şeyden bahsediyoruz. İnsan yanılan, ...

Devamı... »

FETÖ yargılamaları ve adalet -1

Liberal Düşünce Topluluğu 20 yılı aşkın bir süredir haftalık seminerler düzenliyor. Ankara’da başlayan bu seminerler 8 senedir İstanbul’da da yapılıyor. İstanbul’da Kasım ayı içinde gerçekleştirilen üç seminer Türkiye’de hukuk devleti, hukukun hâkimiyeti, adil yargılanma ilkesinin fiilî durumu ve devam etmekte olan yargılamalarda -münhasıran FETÖ yargılamalarında- yaşanan şeyler üzerinde yoğunlaştı. Bu seminerlerde anayasa hukukçuları Levent Korkut ve Serdar Korucu ile gazeteci ...

Devamı... »